“Maze” ve “Labyrinth” ve/ya da “Labirent” ve “Labirent”?

 

 

“Labirentler” kafa karıştırıcı şeylerdir. Bizi farklı bir yere götürmek yerine sürekli başa getirmeye çalışan karmaşık yapılar… Tercihler yapmaya zorlayan kavşakları ve çıkmaz sokakları ile çıkışı zor fare kapanları…

 

Kelimenin dilimizdeki tanımına bakarsak herbirimizin aşina olduğu aşağıdaki açıklamayla karşılaşırız:

 

labirent

isim (l ince okunur) Fransızca labyrinthe

  1. isim Çıkış yeri kolay bulunamayacak kadar karışık koridorları olan yapı, dolambaç

"Bu labirentte yolumu kaybedip gitmem işten değildi." - Y. K. Karaosmanoğlu

  1. İçinden çıkılması güç veya imkânsız durum, sorun

(Türk Dil Kurumu Genel Türkçe Sözlük)

 

Aşağıdaki birinci şekilde görüldüğü üzere labirentlerin (maze) zıt uçlarında bir giriş ve bir çıkış var. Yapının içine girer girmez bir ikilem ile karşılaşılıyor. Düz mü, yoksa sola mı gitmek gerekiyor? Eğer sola dönersek bir çıkmaz sokakla karşılaşıp geri dönmek gerekecek. Bazı noktalarda tercih yapmamızı gerektiren kavşaklar var.

 

Bu yapıda sadece tek bir doğru yol var. Ancak yollarının bağlandığı, birden fazla alternatif çıkış yolu olan “labirentler” de yapmak mümkün. Eğer bu “labirent” daha karmaşık bir yapıda olsaydı, içinden çıkması saatlerimizi alabilirdi.

 

Modern hayatta bu tip “labirentlere” birçok örnek gösterebiliriz. Mesela, İngiltere'deki bahçeleri, labirent biçiminde şaşırtıcı yollara bölmek 16. yüzyılda moda olmuştur. Yolların kenarlarının yeşilliklerle örtülü olduğu İngiltere'nin labirent bahçelerinden bugün en ünlüsü, Londra yakınlarındaki Hampton Court'tadır.

 

Bazı dergilerde karışık, şaşırtıcı yollarıyla labirent şeklinde bilmeceler ve bulmacalar yayınlanır. Bu çeşit bilmecelerin zihni geliştirmeye, zekayı işletmeye yaradığı, Alzheimer hastalığına karşı faydalı olduğu gibi şeyler söylenir.

 

Psikoloji deneylerinde, hayvanların – özellikle de farelerin tepkileri üzerinde inceleme yapabilmek için de labirentlere başvurulur.

 

Buraya kadar her şeyi aşağı yukarı zaten biliyorduk. Bilmediğimiz şey ise “labirentten” (maze) farklı bir “labirent” (labyrinth) olduğu…

 

Türkçe’de “Labirent” sözcüğünün İngilizce karşılığına baktığımızda iki kelime ile karşılaşılır: “Maze” ve “Labyrinth”. Bu iki kavram birbirinden çok net ifadelerle ayrılır, ve bambaşka anlamlar taşır.

 

maze

/māz/ noun

a network of paths and hedges designed as a puzzle through which one has to find a way.

"The house has a maze and a walled Italian garden"

 

labyrinth

/ˈlab(ə)ˌrinTH/ noun

an unambiguous route to the center and back, which does not presents navigational challenges.

“Labyrinth was an elaborate, confusing structure designed and built by the legendary artificer Daedalus for King Minos of Crete at Knossos. Its function was to hold the Minotaur.

 

Yine aşağıda, ikinci bir labirent (labyrinth); tanımı ilk defa mitolojide geçen; mucidinin Daedalus olduğu söylenen “gerçek bir labirent” bulunmaktadır. Bu da ilk bakışta karmaşık ve kafa karıştırıcı bir yapıya benzer, ancak daha yakından incelendiğinde aynı zamanda çıkış olan bir girişinin olduğu ve kavşak, çıkmaz sokak ve alternatif yollara sahip olmadığı görülür.

 

Labirentlere tek noktadan girilir, tek yolda gidilir, ortaya gelindiğinde aynı yoldan geri dönülür, başlangıç noktasından çıkılır.

 

Labirentler enerji merkezleridir ve içlerinde kaybolunması imkansızdır.

 

Ne yazık ki Türkçe’de içinde kaybolunan yapıya “maze”in daha doğru tercümesi olan “dolambaç” yerine “labirent” diyoruz, ve maalesef kütürümüze ait bilgi dağarcığı içeriğinde “gerçek labirent” (labyrinth) diye bir şey yok.

 

Ortak kültürü paylaştığımı düşündüğüm tüm tanıdıklarım labirentleri “çıkmaz sokakları olan, yolların ya da geçitlerin çokluğu, karışıklığı yüzünden içinden kolay kolay çıkılamayan durumlar, yerler” olarak tarif ettiler.

 

Aynı aile içerisindeki iki kavramdan birinin yapısını, birinin adını alıp birleştirmiş ve “gerçek labirent”in tüm varlığını kültürel olarak eritmişiz. Medeniyetlerin beşiği Anadolu’da labirent sembolünün kaynaklarca bir yerde bile bu açıklamalarla bahsedilmiyor oluşu benim için ayrıca bir merak konusu… Bu konuya daha derinlemesine değineceğim.

 

Ayrıca merak edenler için içinde Daedalus, Kral Minos, Minotor, Pasiphae, Ariadne ve Theseus’un olduğu mitolojik Girit labirentinin hikayesini, labiretlerin tarih içindeki varlığını ile labirent kavramının bilinmeyen manasını ileriki yazılarımda paylaşmaya devam ediyor olacağım.

 

Tekrar karşılaşmak niyetiyle…

Maze ve Labyrinth ve ya da Labirent ve Labirent

Maze ve Labyrinth ve ya da Labirent ve Labirent

Image

Arzu KOLOĞLU

1978 yılında Niğde’de memur bir aile...

Image

Aynur GÖRMÜŞ

“Aynur Görmüş” Kimdir? 17 Şubat...

Image

Aynur KULAK

2005 yılında Günlerden Bir Gün romanı ile ede...

Image

Ayşegül EKŞİOĞLU

İstanbul’da doğdum, Pertevn...

Image

Ayşe OĞLAKÇIOĞLU DEMİR

1992 yılında KüTAHYA’NIN GEDİZ ilçesind...

Image

Burak KETENCİ

1976 yılında İstanbul’da doğdu. Y...

Image

Gülhan MERİÇ

1975 yılı Düzce doğumludur. Anadolu üniver...

Image

Hasan ÜNAL

1974 yılında doğdu. Amasya Merzifonludur....

Image

İbrahim KORKMAZ

1986 yılı Bulgaristan doğumlu olan İbrahim Ko...

Image

İlkay AKIN

Almanya’da doğdum. İlköğretim 1. sınıfı...

Image

Psk. İlkim ÖZ

İlkim öz, Ankara doğumlu olup Hacettepe ünive...

Image

Mehmet DEĞİRMENCİ

1974 yılında Denizli’de doğdu. İstanbul...

Image

Orçun OĞLAKCIOĞLU

Orçun Oğlakcıoğlu 1974 yılında Denizli’...

Image

Özlem KALKAN ERENUS

1989 yılında İstanbul Lisesi'nden, 1993'te...